AI-geletterdheid: wat vraagt de AI Act van je KMO?

Gebruiken jij of je medewerkers ChatGPT, Copilot of een andere AI-tool voor het werk? Dan heb je misschien al gehoord dat de Europese AI Act iets vraagt rond "AI-geletterdheid". Wat betekent dat, wat moet je concreet doen, en wat is overdreven? We zetten het op een rij, in gewone taal.

De AI Act in gewone taal

De AI Act is de Europese wet over artificiële intelligentie. Ze werkt volgens risico: hoe groter het risico van een AI-toepassing voor mensen, hoe strenger de regels. De wet onderscheidt vier niveaus (Europese Commissie (opent in nieuw venster)):

• Onaanvaardbaar risico: een klein aantal toepassingen is verboden, zoals "social scoring" van burgers.
• Hoog risico: toepassingen die ernstige gevolgen kunnen hebben voor mensen, zoals software die cv's sorteert bij een aanwerving, moeten aan strenge eisen voldoen.
• Transparantie: bij sommige toepassingen moeten mensen weten dat ze met AI te maken hebben, bijvoorbeeld bij een chatbot.
• Minimaal of geen risico: voor de grote meerderheid van de AI-toepassingen, zoals spamfilters, voorziet de wet geen extra regels.

Voor de meeste KMO's die AI gebruiken om teksten te schrijven, mails te beantwoorden of documenten samen te vatten, zijn vooral twee dingen belangrijk: AI-geletterdheid en transparantie.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid betekent dat je weet wat AI kan, wat het niet kan en waar de risico's zitten, zodat je er verstandig mee omgaat. Voor een medewerker die ChatGPT gebruikt, betekent dat bijvoorbeeld: weten dat AI fouten kan maken die overtuigend klinken (zogenaamde hallucinaties), en weten welke gegevens je er beter niet in zet. De Europese Commissie noemt hallucinaties zelf als voorbeeld van een risico dat gebruikers moeten kennen (Europese Commissie (opent in nieuw venster)).

Wat vraagt de wet precies?

Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025 voor iedereen die AI ontwikkelt of gebruikt (AI Act (opent in nieuw venster)). In juli 2026 werd dat artikel aangepast via de zogenaamde Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, die op 27 juli 2026 in werking trad (Hunton (opent in nieuw venster)).

Sindsdien vraagt de wet dat je "maatregelen neemt om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen" bij je medewerkers. Ze zegt er uitdrukkelijk bij dat je geen bepaald kennisniveau per persoon moet garanderen (Europese Commissie (opent in nieuw venster)).

Wat betekent dat concreet? De Europese Commissie beantwoordt in haar vragenlijst enkele vragen die ondernemers vaak stellen (Europese Commissie (opent in nieuw venster)):

• Valt ChatGPT eronder? Ja. Gebruiken je medewerkers ChatGPT om bijvoorbeeld reclameteksten te schrijven of teksten te vertalen, dan geldt de regel. Ze moeten de specifieke risico's kennen.
• Moet ik de kennis van mijn medewerkers testen? Nee, er is geen verplichting om hun AI-kennis te meten.
• Is een certificaat nodig? Nee. Je kan intern bijhouden welke opleiding of uitleg je team kreeg.
• Moet ik een AI-verantwoordelijke aanstellen? Nee, de wet legt geen specifieke structuur op.
• Is een opleiding verplicht? Er is geen vaste vorm en geen verplichte opleiding. Wat volstaat, hangt af van je situatie. De Commissie merkt wel op dat medewerkers enkel de handleiding van een tool laten lezen in veel gevallen onvoldoende is.

Sinds 2 augustus 2026 houden nationale toezichthouders toezicht op deze regel. De Europese Commissie benadrukt dat dat proportioneel gebeurt, rekening houdend met de concrete situatie (Europese Commissie (opent in nieuw venster)).

Transparantie: wanneer moet je melden dat iets AI is?

Sinds 2 augustus 2026 gelden ook de transparantieregels van de AI Act (artikel 50 (opent in nieuw venster)). Twee voorbeelden die voor een KMO relevant kunnen zijn:

• Een chatbot of AI-assistent op je website moet zo gemaakt zijn dat bezoekers weten dat ze met AI praten, tenzij dat al duidelijk is.
• Beelden, audio of video die met AI gemaakt zijn en echt lijken (zogenaamde deepfakes) moeten duidelijk als zodanig herkenbaar zijn (Europese Commissie (opent in nieuw venster)).

Laat je een AI-assistent bouwen voor je website? Vraag dan na dat hij duidelijk meldt dat hij AI is en dat je klanten altijd een mens kunnen bereiken.

Vijf praktische stappen

1. Maak een lijstje van de AI-tools die in je zaak gebruikt worden. Vergeet de gratis apps op gsm's en de AI-functies in software die je al hebt niet.
2. Spreek af welke tools en welke gegevens oké zijn. Kies bij voorkeur zakelijke versies en leg vast wat nooit in een AI-tool mag (lees hoe).
3. Zorg voor uitleg op maat. Iemand die af en toe een mail laat herschrijven, heeft andere kennis nodig dan iemand die AI gebruikt voor offertes of klantcontact. Leg uit wat AI kan, wat niet, en waar de risico's zitten.
4. Hou bij wat je doet. Noteer wie welke uitleg of opleiding kreeg, wanneer en over welke onderwerpen. Een eenvoudige lijst volstaat.
5. Fris regelmatig op. AI verandert snel. Nieuwe medewerkers en nieuwe tools vragen nieuwe uitleg.

Wat AI-geletterdheid níet is

• Geen verplicht certificaat of examen. Een interne registratie volstaat.
• Geen reden tot paniek. De wet vraagt een redelijke inspanning die past bij je zaak en bij hoe je AI gebruikt.
• Geen eenmalige oefening. Zie het als een gewoonte: af en toe samen bijleren, net zoals bij veiligheid of nieuwe software.

Dit artikel geeft uitleg in gewone taal en is geen juridisch advies. We baseren ons op de stand van zaken in oktober 2026. Regels en richtsnoeren kunnen nog evolueren.

AI-geletterdheid in de praktijk

In onze praktijkworkshop "AI op de werkvloer" leert je team met de eigen AI-tool werken, oefenen jullie op echte taken en maken jullie samen duidelijke afspraken. Elke deelnemer krijgt een deelnameattest met het programma, handig voor je interne registratie. Bekijk de AI-workshops.

Bronnen

• Europese Commissie, AI Act: regulatory framework for AI (opent in nieuw venster)
• Europese Commissie, AI literacy: questions and answers (bijgewerkt 20 oktober 2026) (opent in nieuw venster)
• AI Act, Verordening (EU) 2024/1689 (opent in nieuw venster)
• Hunton Andrews Kurth, EU Digital Omnibus on AI enters into force (Verordening (EU) 2026/1744) (opent in nieuw venster)
• AI Act, artikel 50 (transparantie) (opent in nieuw venster)